Opiniemonitor: handhaving schijnzelfstandigheid raakt zzp’ers harder dan verwacht

Deze opiniemonitor handhaving zzp laat zien dat de impact groter is dan een jaar eerder, en dat onduidelijkheid het grootste knelpunt blijft.

Belangrijkste bevindingen

• 59% van de zzp’ers vindt moeilijker nieuwe opdrachten dan in 2024.
• 70% is ontevreden over de communicatie van de Rijksoverheid.
• 77% mist duidelijkheid over welke opdrachten zzp’ers mogen uitvoeren.
• Meningen over de BAZ en Zelfstandigenwet lopen sterk uiteen.
• 93% heeft een arbeidsongeschiktheidsvoorziening, 94% bouwt zelf pensioen op.

Opiniemonitor handhaving zzp: waarom het zwaarder valt dan verwacht

Bijna 6 op de 10 respondenten (59%) geeft aan moeite te hebben met het vinden van nieuwe opdrachten. Dat is een stijging van 10 procentpunt ten opzichte van 2024, toen HeadFirst in een vergelijkbare opiniemonitor vroeg hoe zzp’ers dachten over de aankomende opheffing van het handhavingsmoratorium op de Wet DBA.

Toch overweegt niet iedereen te stoppen. In 2024 gaf 41% aan ondanks de dreigende onrust door te gaan als zzp’er; nu ligt dat percentage met 40% vrijwel gelijk. Zelfstandig ondernemen blijft voor het overgrote deel geen tijdelijke keuze, ook niet onder aanhoudende druk van de handhaving.

In de open antwoorden van de enquête herkennen respondenten een duidelijk patroon: opdrachtgevers trekken zichtbaar aan de handrem. Uit voorzorg, en vaak uit angst voor naheffingen van de Belastingdienst, zetten organisaties zzp’ers terughoudender in dan voorheen. Opdrachten die volgens zzp’ers prima aan de geldende criteria en jurisprudentie voldoen, worden toch als ongeschikt bestempeld. Het gevolg: minder beschikbaar werk, terwijl de onderliggende behoefte aan specialistische, externe inhuur onveranderd hoog blijft.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers?

Voor organisaties die met zelfstandig professionals werken, is dit een duidelijk signaal. Voorzichtigheid is begrijpelijk, maar te veel terughoudendheid kost waardevolle capaciteit, precies op het moment dat specialistische kennis schaars is. Compliance en flexibiliteit sluiten elkaar niet uit: met heldere afspraken, een correcte opdrachtomschrijving en scherp zicht op de criteria van de Belastingdienst, blijft samenwerken met zzp’ers goed mogelijk.

Organisaties die nu investeren in kennis over de Wet DBA en in een consistente werkwijze voor externe inhuur, staan er straks sterker voor dan organisaties die simpelweg minder zzp’ers inzetten. Vertage helpt opdrachtgevers precies dat evenwicht te bewaken: opdrachten goed inrichten, risico’s vroeg signaleren en toch snel kunnen schakelen wanneer specialistische capaciteit nodig is. Externe inhuur blijft daardoor zowel compliant als slagvaardig, ook wanneer het arbeidsmarktbeleid verder aanscherpt.

Grote onvrede over communicatie van de Rijksoverheid

Onduidelijkheid is opnieuw het sleutelwoord. Bijna 69% van de zzp’ers is (zeer) goed op de hoogte van de handhavingsstrategie van de Belastingdienst. Toch is 70% (zeer) ontevreden over de manier waarop de Rijksoverheid hierover communiceert. Die combinatie is opvallend: kennis van de regels vertaalt zich niet automatisch naar vertrouwen in de uitvoering.

De onvrede is niet nieuw. Al in de opiniemonitor van 2024 gaf 65% van de respondenten aan dat de publiekscampagne van de Rijksoverheid over de opheffing van het handhavingsmoratorium geen duidelijkheid verschafte. De politiek pikte dat signaal destijds op: Thierry Aartsen, Hans Vijlbrief en Mariska Rikkers-Oosterkamp riepen het kabinet in een motie op om actief te communiceren dat werken met zzp’ers mogelijk blijft, mits de regels worden gevolgd. De Tweede Kamer nam die motie op 27 mei 2025 aan.

Ondanks die motie blijft de onduidelijkheid groot: 77% van de respondenten is (zeer) ontevreden over de duidelijkheid rond de vraag welke opdrachten zzp’ers wel en niet mogen uitvoeren. Zolang die duidelijkheid ontbreekt, blijven opdrachtgevers uit voorzorg kiezen voor terughoudendheid, en verliezen zelfstandig professionals opdrachten die eigenlijk prima passen binnen de regels.

Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen

Op 13 maart 2026 is het wetsvoorstel voor de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ) naar de Tweede Kamer gestuurd. De meningen van zzp’ers hierover lopen uiteen: 38% vindt een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering een (zeer) goed idee, 39% vindt het juist een (zeer) slecht plan. Veelgehoorde zorgen: de dekking gaat pas na twee jaar in, en veel zzp’ers voelen zich prima in staat zichzelf te redden zonder verplichting.

Dat laatste blijkt ook uit de cijfers. Slechts 7% van de zzp’ers heeft geen enkele voorziening tegen arbeidsongeschiktheid getroffen. De rest regelt dit zelf, via sparen (59,4%), een private verzekering (50,4%), beleggingen (39,5%) of een broodfonds (10,9%). Ook als de BAZ een opt-out mogelijk maakt, blijft een stabiliteitsbijdrage aan het UWV verplicht. Hoe hoog die bijdrage wordt, werkt het kabinet nog verder uit.

Zelfstandigenwet: steun in de politiek, twijfel bij zzp’ers

Slechts 27,7% van de respondenten is ervan overtuigd dat de Zelfstandigenwet daadwerkelijk meer duidelijkheid brengt over de vraag of een opdracht wel of niet door een zzp’er mag worden uitgevoerd. Dat percentage staat in schril contrast met eerder onderzoek van Knab, waaruit in april 2025 bleek dat 71% van ruim 7.500 ondervraagde zelfstandigen het wetsvoorstel zou steunen. 17% was destijds tegen, 12% twijfelde nog.

Het verschil is opvallend voor een wet die zelfstandigen ook nieuwe verplichtingen oplegt, zoals het regelen van pensioen en een voorziening tegen arbeidsongeschiktheid. Terwijl de politiek relatief positief is over het initiatiefwetsvoorstel, blijven zzp’ers zelf kritisch over de vraag of de wet in de praktijk daadwerkelijk voor meer duidelijkheid zorgt.

Wat dit betekent voor de arbeidsmarkt

Handhaving en wetgeving zetten de zzp-markt gezamenlijk onder druk. Zzp’ers ervaren concreet minder beschikbare opdrachten, terwijl onduidelijkheid over de regels opdrachtgevers voorzichtig maakt. Die combinatie raakt zowel individuele professionals als organisaties die afhankelijk zijn van specialistische, flexibele capaciteit.

De cijfers laten intussen zien dat zzp’ers hun verantwoordelijkheid nemen: 93% heeft een voorziening tegen arbeidsongeschiktheid getroffen, 94% bouwt zelf pensioen op. Zelfstandig ondernemerschap blijft daarmee een bewuste, goed voorbereide keuze, ondanks de onzekerheid rond handhaving en arbeidsmarktbeleid. Ook toezichthouders en kennisinstituten volgen deze ontwikkelingen op de voet: zowel de SER als het CBS publiceert regelmatig over de positie van zelfstandigen op de arbeidsmarkt, en die cijfers bevestigen dat schijnzelfstandigheid een blijvend aandachtspunt in het arbeidsmarktbeleid is.

Voor opdrachtgevers is de les duidelijk: hoe scherper het zicht op de regels, hoe kleiner de noodzaak om uit voorzorg terughoudend te zijn. Duidelijke communicatie, zowel vanuit de overheid als vanuit opdrachtgevers zelf, blijft de sleutel tot een arbeidsmarkt waarin zelfstandig professionals en organisaties elkaar blijven vinden.

Methodologie

HeadFirst ondervroeg in maart 2026 bijna 1.300 hoogopgeleide zzp’ers, aangesloten bij het platform, over de handhaving op schijnzelfstandigheid en de wetsvoorstellen BAZ en Zelfstandigenwet. De resultaten zijn vergeleken met een vergelijkbare opiniemonitor uit 2024.

Meer lezen?

• Wet- en regelgeving in 2026
• ICT-arbeidsmarkt in cijfers
• Gelijke beloning en tarieven onder de Wtta
• Wet DBA: wat is het en waarom is het belangrijk
• De ZZPuzzel: Het boek dat inzicht geeft in een complex 
  arbeidsmarktdossier

Blijf op de hoogte

Deze opiniemonitor handhaving zzp laat zien dat duidelijkheid het grootste knelpunt is voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers. Wil je meer arbeidsmarktonderzoek lezen of je aanmelden voor onze arbeidsmarktupdates? Heb je vragen over compliant samenwerken met zelfstandig professionals binnen de huidige regels? Neem gerust contact met ons op voor persoonlijk advies over externe inhuur.