In anderhalf jaar tijd is een flink deel van de flexibele arbeidsmarkt verdwenen. Eind 2024 werkte 22% van de theoretisch geschoolden als zelfstandig professional of gedetacheerde. In het tweede kwartaal van 2026 is dat nog 18%. Een afname van bijna 20% sinds de piek.

Opvallend is dat deze krimp niet leidt tot meer professionals die actief opdrachten zoeken. Het tegenovergestelde gebeurt. De arbeidsmarktactiviteit onder zelfstandig professionals én gedetacheerden neemt af. Dat roept een belangrijke vraag op: waar blijven de professionals die uit de flexibele arbeidsmarkt verdwijnen?

Van 22% naar 18% in anderhalf jaar

De Nederlandse arbeidsmarkt telt ruim 4,2 miljoen theoretisch geschoolden. Ongeveer 775.000 van hen werken als zelfstandig professional of gedetacheerde. Dat zijn er relatief veel minder dan eind 2024. Het flexaandeel bereikte zijn hoogste punt vlak voor het einde van het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid. Daarna zette een gestage daling in. De Talent Monitor ziet vooralsnog geen duidelijke signalen dat deze ontwikkeling afvlakt.

Opdrachtgevers hebben ondertussen hun inhuurbeleid aangepast. Contracten zijn aangescherpt en organisaties kijken kritischer naar de inzet van zelfstandig professionals. Ook zijn flexschillen afgebouwd. Volgens de Talent Monitor lijkt de anticipatie op handhaving tot nu toe meer effect te hebben gehad dan de feitelijke handhaving.

Minder professionals zoeken actief naar opdrachten

Je zou bij een krimpende opdrachtenmarkt verwachten dat meer professionals actief werk zoeken. De cijfers laten iets anders zien. Onder zelfstandig professionals zoekt ongeveer 22 tot 23% actief naar een nieuwe opdracht. Begin 2025 was dat nog ongeveer 25%. Bij gedetacheerden is de beweging sterker, hun arbeidsmarktactiviteit bereikte in 2024 een piek van 32% en ligt inmiddels op 24%.

Dat betekent niet automatisch dat het makkelijker is geworden om opdrachten te vinden. Het aantal uitgezette opdrachten daalt namelijk al sinds 2022. Vanaf 2025 verloopt die afname zelfs sneller. Een mogelijke verklaring ligt daarom ergens anders. Professionals die langere tijd geen nieuwe opdracht vonden, hebben mogelijk de flexibele arbeidsmarkt verlaten. Zij tellen vervolgens niet meer mee in de cijfers over actieve opdrachtzoekers. Professionals die wel actief blijven, beschikken relatief vaker over werk.

Loondienst verklaart maar een deel van de beweging

Betekent dit dat grote groepen zelfstandig professionals terugkeren naar loondienst? Ook daarvoor geeft de Talent Monitor geen aanwijzing.

Ongeveer 13% van de zelfstandig professionals staat open voor een overstap naar loondienst. Dat percentage blijft redelijk stabiel. Tegelijkertijd stabiliseert ook het aandeel werknemers dat interesse heeft in zelfstandig ondernemerschap rond 13%. De beweging is dus genuanceerder dan een massale terugkeer naar vaste banen. Bovendien verschillen de voorkeuren sterk per sector. Bij de decentrale overheid wil bijvoorbeeld slechts 4% van de zelfstandig professionals naar loondienst en maar liefst 59% staat daar expliciet niet voor open. In energie en nutsbedrijven ligt de bereidheid veel hoger: 23% geeft aan de overstap naar loondienst te willen maken.

De krimp verschilt sterk per sector

De decentrale overheid zag het flexaandeel dalen van 13% in 2022 naar 7% in 2026. Bij energie en nutsbedrijven ging het aandeel van bijna 25% naar 11%. De financiële dienstverlening kwam van een piek van 28% en zit inmiddels rond het marktgemiddelde van 18%. Logistiek, transport en productie is hier de uitzondering. Daar groeide het flexaandeel van 8% in 2022 naar 12% in 2026. Dat gebeurt terwijl het aantal opdrachten ongeveer 60% lager ligt dan vier jaar geleden. Een landelijk percentage vertelt opdrachtgevers maar een deel van het verhaal. De beschikbaarheid van externe professionals hangt sterk samen met sector, expertise en contractvoorkeur. 

Wat betekent een kleinere flexpool voor opdrachtgevers? 

De huidige markt biedt opdrachtgevers op korte termijn relatief veel keuze. Het aantal aanbiedingen per opdracht ligt ruim drie keer hoger dan begin 2022. Maar daar staat een structureel kleinere flexibele arbeidsmarkt tegenover. Wanneer de vraag naar externe specialistische kennis aantrekt, komt die vraag terecht bij een kleinere groep professionals en kan de beschikbaarheid snel veranderen. Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan het aantal reacties. Welke expertise blijft beschikbaar? Welke professionals bewegen naar andere sectoren? En voor welke groepen blijft zelfstandig werken een duidelijke voorkeur?

Wil je weten hoe de beschikbaarheid van zelfstandig professionals zich binnen jouw sector ontwikkelt? HeadFirst, powered by Vertage, combineert actuele inhuurdata met arbeidsmarktdata. Daarmee krijg je inzicht in de laatste trends rondom beschikbaarheid, sectorvoorkeuren en externe inhuur. In de nieuwste Talent Monitor vind je alle cijfers en analyses op een rij. Lees wat er speelt in de flexibele arbeidsmarkt en wat dit betekent voor jouw organisatie.